Buna göre sol içinde saflar belirginleşmeye başladı, ne zaman AKP baskıcılığı gün yüzüne çıksa sesi kısılan ve AKP’ye rağmen öyle dedik deyiveren “Yetmez ama evet” cephesi açıktan ya da gizlice MİT’i ve dolayısıyla AKP’nin merkezi düşüncesini tuttu. Mantıkları konumlarından daha netti: Eğer barıştan yana görüşmeler yapılıyorsa, elbette bunu suç olarak görenlere karşı olmak gerekiyordu. Tabi bu fikre bir şekilde ulusalcılarla AKP arası sürtüşme analizi yaparak ulaştıkları belli. Zaten AKP baskıcılaştıkça zevahiri kurtarma söylemleri de bunu gerektiriyordu: Askeri vesayet bitmemişti. Yargının içinde hala ulusalcılar vardı. Ya da Cemaatin içinde Kürtlere karşı ulusalcılar gibi düşünenler vardı vs.

Buna karşılık Hayır cephesi, önce yine “Birbirlerini Yesinler” konumu tuttu ve hemen ardından da, suç işlemiş kamu görevlilerinin yargılanmasını Başbakan’ın onayına veren yasaya karşı çıkarken, bir anda kendilerini yine ulusalcıların cephesinde buluverdiler.

Boykotçular ise, bir kez daha bizce doğru ama eksik yapıp, fırsattan istifade hem kendi sözlerini söylediler, hem de yasa tasarılarına karşı çıktılar. MİT’le değil, devletle görüşülmüştü. Bu olanlar AKP ile eski ulusalcıların çatışması değildi, devlet zaten AKP’nin kendisi olmuştu. Bu AKP içinde bir çatışmaydı.

Ama iş geleceği tahlil etmeye gelince, boykotçu düşüncenin de kendi handikapları olduğunu görmek gerekiyor. Gelecekte bu handikaplar bu çelişkiler nerelere gider diye düşünmeden önce, bazı söylemleri düzeltmek gerekiyor. Kürt muhalefeti ve Boykotçu Türkiye solundan parçalardan oluşan Boykotçu cephe, kendi fikirlerinin götürdüğü yere henüz gidemedi.

AKP temelde kazanan ama neden kazandığını kendilerinin de çözemediği bir çok farklı fikrin koalisyonuydu. Bir tarihsel bloktu. Şimdilerde ise aynı bileşimle kaynayan kazanlığa doğru adım atıyor. AKP pragmatizmi sebebiyle kazanıyordu. Şimdi aynı nedenle bu krizle karşılaştı. Bu durumu düzgün analiz etmek gerek.

Bu kriz Cemaatin bir yerleri kışkırtması olabilir. Önemli değil. Bu kriz AKP tarafından temizlenememiş ulusalcıların saldırısı da olabilir. Hiç önemli değil. AKP gibi % 50′lerde oy almış bir iktidar, böyle bir krizle karşılaşıyorsa burada AKP’nin bir zayıf noktası olması yatıyor olmalı. Yani ister Cemaat olsun, ister Ulusalcılar olsun, birileri bu kadar kamu oyu önünde gerçekleşen şeyleri bu kadar zaman sonra kullanabiliyorsa, bunun tek açıklaması bir “zaaf”tır.

Bu krizin ana nedeni AKP’nin pragmatizminin kendi sınırlarına gelip dayanmasıdır. 2002 seçimlerinde krize karşı söylemlerle, alternatif ve pragmatik odak olarak, 2007′deki seçimlerde askeri vesayete karşı çıkarak, 2011′deki seçimlerde istikrar odağı olarak birinci parti çıktı. Bu 10 yıllık iktidarının ilk 7 yılında demokratikleşme adı altında, ülkenin tüm sorunlarına el atar gibi göründü AKP. Bir şekliyle de attı. Ama koşulların bu şekilde uygun olmadığı anlarda kararlılık olmadan, ne yapacağını bilmeden çıkılan bu yol, bu krizin de anahtarını veriyor bize.

MİT’e git PKK ile görüş diyen AKP, KCK’lılara operasyonlar bakanlar kuruluyla koordineli olarak yapılıyor diyerek, yargının bağımsız olmadığını bir kez daha ağzından kaçıran da AKP. Açılım diyen AKP, kapattık kapıları diyen yine aynı AKP. Yargıyı bağımsız bırakın, istediğini içeri atsın diyen AKP. Yargının elinden adam kaçıran yine AKP. Arınç Kürtlere haklarını vereceğiz diyor, Çiçek Ermenistan sınırına dayandılar, Mersin’den denize iniyorlar diyor. Ermeni’lere açılım geliyor. Hemen ardından bizim ceddimiz soykırım yapmaz lafları söyleniyor. Avrupa Birliği açılımlarıyla demokrasi getiriyoruz diyen AKP. Yasaları tek tek değiştirip demokrasiyi kısıtlayan yine aynı AKP.

Bu kadar birbirlerine zıt fikirler yalnızca bir şekliyle “kazanan” bir partinin içinde olabilir. Kazandığı için, işleri bir şekilde idare ettiği için, o düşünceler birbirleriyle çelişmeden aynı partinin içinde durabilir. Ama ilk kayıplarla birlikte, çözüm yolları tartışmaları başlayacaktır. AKP bunu biliyor, bunu hissediyor. Bu sebeple de oylarını hep yükseliyor gibi gösterebilmek için, kimi zaman Tayyip Erdoğan’ın “delikanlılık” müessesesine, kimi zaman Fettullah’ın göz yaşlarına, sığınıyor.

AKP’nin formülü çok basit: Nasıl olursa olsun, bir şekliyle kazan.

Kötüyü göster sıtmaya razı et: Yunanistan haberlerinin basında bu kadar yer alması, oh olsun diyen koro, ekonomide “istikrarın” ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. İstikrarın zenginlerin daha da zengin olması anlamına geldiği de açık.

İti ite kırdır: Eski Kürt aydınlarını BDP’nin üstüne sür.

Eski hesapları aç: Dersim katliamında rolleri sorgulat. Ama fazla değil. Demokrat Parti’lilere halel gelmesin.

Devlet gücünü politik olarak yenemediğinin üzerine sür: Kürtleri içeri at. Böylelikle Ergenekondan içeri atılanlarla Kürtler arasında paralellikler kur. Ona karşı çıkan buna, buna karşı çıkan ona meyledemesin.

Bütün bu taktikleri kullanırken bunların birbirleriyle çeliştikleri nokta geldiğinde ne olacak peki? İşte o noktaya gelmişiz ve çoktan geçtik. Bu yaşananlar asıl krizin, asıl çelişkinin geç kalmış ilk görüngüsü.

AKP önce MİT’e bu görüşmeleri yapma yetkisi verdi. Yani PKK ile pazarlığa oturdu. Açılım hikayelerine başladı. Yani şu ana kadar pek de yapılmamış bir şeyi başlattı. Daha doğrusu başlatır gibi yaptı. Sonuçta devlet adına pazarlık yapma yetkisini MİT’e verdi. Bu sırada yargıyı ve polisi ele geçirdi. Ergenekon’dan KCK’ya kadar tüm davalarda onların arkasında yer aldı. Onların bu kadar güçlenmesine izin verdi. Onları bağlayan ve onların kullandığı yasalara temas bile etmedi. Ve sonuçta politika değiştirdiği açıkça ortaya çıktığı ilk anda, kendi çelişkisi ortaya çıkıverdi. Yargı MİT’i suçlu olarak yargılamak istedi.

İşte durum budur. Ne Cemaat-AKP çelişkisi, ne arta kalan ulusalcılar, ne de yabancı istihbarat görevlileri komplo teorileri bütün bu saçmalığı açıklayabilir. Muhtemelen bütün bu söylenenler de gerçekten olmuş olmalı. Ama dediğimiz gibi asıl problem ne yapacağını bilmez bir şekilde bir oraya bir buraya savrulan, savruldukça bir ona bir buna güç veren AKP’nin zaafı. Bunlar pragmatik bir iktidarın, pragmatizminin sınırları. Ve tabi bu da pragmatist bir iktidara karşı nasıl muhalefet edileceğini gösteriyor. Dediğimiz gibi ilk kayıplarla birlikte, çözüm yolları tartışmaları başlayacaklar. Bu sırada AKP’nin bütün çelişik noktaları birbirleriyle çelişmeye başlayacak. Daha önce Tayyip Erdoğan’ın “karizması” sebebiyle işlerin buraya varmadığını düşünenler yanılıyor. Bir kez yenilgi başlayınca, ister masalara atılan yumruklar, ister disiplin soruşturmaları olsun, parçalanmayı durduramayacaktır.

O zaman biz sosyalistler de AKP’nin pragmatizminin sonuçlarını kullanıp, ona krizler yaşatamaz mıyız? Ülkeye gerçek bir muhalefeti, bu şekilde davranmaya başlayan sosyalistler inşa edemezler mi? Ama bunun için, burjuva bir hükümetten ya da ona karşı ulusalcı muhalefetten umudu kesecek kadar güçlenmemiz gerekiyor. Bunun yolu ise belli. Bu cephelerden, bu taraflardan, demokratik açılımlarla ya da burjuva demokratik muhalefetle göbek bağını kesip, bunlara taraf olarak değil, bunları kullanarak, çalışan sınıfı yeniden bir araya getirmemiz ve demokrasinin sorunlarını onlara çözdürmemiz gerekiyor.

Türkiye’de yayına hazırlayanlar sanırız bu durumu farketmemişler. Kitap Türkiye okuyucusuna hayli uzak bir ruh halinde: Sınıfların durumundan, “kahramanlar”ın bu durumla paralellik kuramamalarından, stratejik ve taktik hatalardan örülmüş bir tarih yazımı sunuyor. Türkiye’de ortalama bir devrimci okur olayın neresinde hata yapıldığını bilmek istemekten çok, yapılan kahramanlıklar ve çekilen acılarla ilgilenir. Onun için sınıfın durumu pek de önemli değildir, kahramanların bu duruma rağmen kahramanlık yapmaları daha yeğdir.

Yalnızca bu da değil, kitapta geçen bir çok taktik, Türkiye sol hareketinde kahramanlık olarak yüceltilmiştir. Oysa kitap bu taktiklerin nasıl olup da trajediyle sonlandığını ve neden yanlış olduğunu açıkça ortaya koyuveriyor. Mart Eylemleri örneğini ele alırsak, o eylem biçimiyle Deniz’lerin Mahir’lerin öyküleri arasında çok fazla paralellik var. Ve açık ki oradaki öykü de buradaki öyküler de aynı sonla bitiyor. Burada kahramanlık olarak yüceltilen şey kitapta gayet acımasızca eleştiriliyor.

Chris Harman İngiliz Sosyalist İşçi Partisi’nin teorisyenlerindendi. Kitapta da troçkist olduğunu saklama zorunluluğu hissetmemiş. Bu da ortalama Türkiye devrimci okuru için bir dezavantaj. Bütün bunlara rağmen Türkiye’de son zamanlarda ortaya çıkan kafa karışıklığına çözümler bulmak isteyen az sayıda eleştirel devrimci okur içinse kitap aslında çok şey veriyor: Taktikler ve sınıfın durumu arasında paralellikler; iş işten geçmeden edinilmesi gereken yetenekler, disiplin ve oluşturulması gereken kurumlar; kritik anlarda yapılan klasik hatalar ve o hatalara karşı panzehir tavsiyeleri vs.

Çok uzun süredir bırakın bir devrimci durumu, yaygın bir işçi hareketini bile görmeyen Türkiye solunun, gelecekte Türkiye’de bu durumlara hazırlıksız yakalanacağı, ne yapacağını bilmez şekilde sağa sola savrulacağı hemen hemen kesin gibi. Bu sebeple kitap eleştirel devrimci okur için bulunmaz bir nimet aslında. Özellikle en son bölümde Nazilerin nasıl iktidarı aldıklarını anlattığı kısa pasaj, geçmişte yapılan hataların nelere yol açabileceğini çok iyi gösteriyor. Eleştirel devrimci okur, bu türden binlerce örneği Türkiye tarihinden bulabilir. Hiç birisi Naziler kadar dehşet verici değildir. Ama o hataların, burada daha az yapılması sebebiyle değil, Türkiye’nin 1980′lere kadar bir köylü toplumu olması sebebiyle. Türkiye asla 1914-1945 arası Almanya’nın yaşadığı gibi büyük toplumsal krizler yaşamadı. Ama bu yaşamayacak demek değil. Aslında şu anda bu toplumsal krizlerin en büyüklerinden biri gelmek üzere.

“Stalin yerine Lenin ya da Troçki olsaydı, onlar da aynı sorunlarla karşılaşacaktı, benzer tepkileri vermek zorunda kalacaktı” anlamına getirdiği bir bölüm özellikle dikkatimizi çekti. Gerçekten bu sorun sanki ana sorunmuş gibi duruyor. Stalin karşıtı olmanın bu paradoksuna cevap, Nazizm-Stalinizm farkı açısından şu sıralar üç ayrı şekilde veriliyor: Biri, Slovaj Zizek’in “Nazizmle Stalinizm arasındaki fark, bunların büyük ötekiye -tarihe- verdikleri referansla ayrıştırılabilir. Nazizm lideri bir kurtarıcı olarak görürken, Stalinizmin lideri kendisini tarihin ve kitlelerin dolaysız bir aracı olarak görür.” fikri. İkincisi Alan Bodio’nun Zizek tarafından da desteklenen “Nazilerin bir “hakikat olayı” yoktur, tüm kahramanlık hikayeleri bir yalan üzerine kuruludur, oysa Stalinizm Ekim Devrimi gibi gerçek bir hakikat olayı geçmişi vardır, dolayısıyla Nazizmle Stalinizm arasındaki asıl fark budur.” düşüncesi. Bir üçüncüsü ise Bürokratik Devlet Kapitalizmi analizi yapan troçkistlerin “Nazizm büyük burjuvaziyle kopmaz bağları olan, başlangıçta küçük burjuvazinin nefretini kullanarak işçi sınıfını ezmiş bir rejimdir. Stalinizm ise işçi sınıfının Ekim Devrimindeki tüm kazanımlarını gaspetmiş bürokrasinin kurduğu, SSCB içinde bir fabrika gibi değer yasasının işlemediği, oysa dünya ölçeğindeki askeri ve endüstriyel rekabet sebebiyle birikim yapmak zorunda kalan kapitalist rejimdir.”

Carr kitabında her üç düşünüş şekline hitap eden olayları sıralasa da, özellikle bu üçüncü ve açıkça çok daha marxist olan düşünceyi destekleyecek argümanları savunuyor. Carr’a göre Stalin’in yıllar içinde söylediği ve onu ve çevresini asıl güdüleyen şey, kapitalist dünya tarafından ezilme korkusudur. Dolayısıyla, onlarla rekabet etmek için her şeyi göze almak gerekmektedir. Kapitalizmin değer yasasının, yani kar için üretimin kendisini bile devralmaya hazırlardır bunun için. Yeter ki kendi yönetimleri inmesin. Bu fikrin kendisinin ne kadar yavan, ne kadar bürokratça olduğunu görmek için Türkiye bürokrasisinin reflekslerine bakmak yeterlidir. Refleks aynı refleks, yani bir ulus devletin egemen bürokrasisinin refleksi. Bu şekilde bakılınca Carr’ın “Stalin yerine Lenin ya da Troçki olsaydı, onlar da aynı sorunlarla karşılaşacaktı, benzer tepkileri vermek zorunda kalacaktı” düşüncesi anlamsız kalıyor. Çünkü bürokrasinin devrim yapmış ama iç savaş tarafından gücü tüketilmiş işçi sınıfına tepkisi olarak görülebilecek, bürokrasinin ideolojisi olarak stalinizm, yalnızca çeşitli sorunlara tepkiler göstererek var olamazdı. Kendi çıkarlarının yarattığı problemleri topluma çözdürebilmek için bürokratik bir diktatörlük kurup, işçi sınıfına ve köylülere Nazilerle karşılaştırılabilecek bir baskı yapmıştı.

Dolayısıyla eğer bürokrasi 1920′lerde Lenin ve Troçki tarafından yenilseydi, bu tür çıkar problemleri yerine başka sorunlar ortaya çıkacaktı. Bu da Carr’ın işçi sınıfının egemen olduğu bir rejimin problemleriyle bürokrasinin kendi problemlerini karıştırdığını gösteriyor. Carr’ın burjuva demokratik fikirlerinin sınırı da tam da bu nokta. Ve tabi ki, benzer şekilde düşünen Türkiye’deki stalinistlerimizin, anarşistlerimizin sınırları da burası…

Kapitalistlerin ideolojik saldırılarını bahane etmek kolay. “Neo-liberal saldırı”, “reel sosyalizmlerin yıkılışı”, “ideolojik gerileyiş” vs. Bunları biliyoruz. Sorun şu ki, bu tür saldırılar hep gelecek. Zenginler her zaman devleti tepemizdeki yumruk gibi kullanacaklar ama bu yetmiyor. Biz çalışanları düşüncelerle de oyalamak zorundalar. Varolan ayrımları kışkırtmak, var olmayanları yaratmak, bizleri Türk-Kürt, göçmen-yerli, vasıflı-vasıfsız olarak ayrı ayrı karşılarına almaları gerekiyor. Yoksa hepimizle aynı anda başedemezler. Ama dediğimiz gibi, bunlar hep olacak şeyler. Peki kazanmak isteyen sosyalistler ne yapmalı?

Sokak gösterileri yetersiz. Polisin gazını yiyince bir de üstümüze panzerler sürülünce dağılıyoruz zaten. Sokak gösterileri gerçek gücü göstermiyor. Fiziki şiddetin gücünü gösteriyor. Adamlar da bizden daha örgütlü, daha kendine güvenli. Dahası bir gösteride polisi püslürtseniz, sizi kameralardan görüp olay sonrası tek tek alıveriyorlar. Sokak gösterileri bizim kendi kendimize yaptığımız propagandadan öte hiç bir şey vermiyor. Peki bu gücü durmadan kullanan, inatçı, sinsi ve kendisini bulunmaz nimet sanan bir iktidar, nasıl dize getirilir? Belli ki, sokak gösterileriyle değil.

Tabi ki, gerçek gücümüzü kullanarak. Yani grevden iş yavaşlatmaya kadar iktidarı ve zenginleri kötü duruma düşürecek herşeyi kullanarak. Ama gerçekçi olmak gerekirse, çalışanlar şu anda pert durumda. Ya işsizlikten korkuyor, ya AKP’nin ülkeyi iyi idare ettiğini düşünüyor, ya Kürtlerin olay çıkarttığından yakınıyor.

Çoğunluk açısından günde 10-12 saatini geçirdikleri iş yerinin bir önemi yok. Başka her şeyin önemi var; Fenerbahçe’nin önemi var, Kürt olup olmamanın önemi var, namaz kılıp kılmamanın önemi var, AKP’li olup olmamanın önemi var, Darendeli ya da Trakyalı olup olmamanın önemi var. Bir tek hayatlarını kazandıkları iş yerlerinde aynı tip patronların, aynı tip usta başlarının, aynı tip müdürlerin altında çalışmanın önemi yok. Bu da demektir ki, aslında çalışanlar, yani geçinmek için parasını emek gücünü patronlara satanlar, yanında çalışanla, yan fabrikadakilerle ya da plazadaki tiplerle aynı şey olduklarını düşünmüyorlar. Yani millet, din, memleket vesaire hayatını nasıl kazandığından daha önemli.

O halde çalışanlar içindeki sosyalistlerin yapmaları gereken şey, çalışanların çalışan olduklarını yeniden su yüzüne çıkartmak. Çalışanlar, işçiler, memurlar, mühendisler çalışan olduklarının, toplumda aynı tarafta olduklarının farkında değiller. Ortak çıkarları olduğunun, birlikte hareket etmek gerektiğinin farkında değiller.

Bu durumda sosyalistler ne yapmalı? Çok basit aslında, işçi sınıfını yeniden sınıf haline getirmeliler. Yani iş yerlerinde politika yapmalılar. AKP’ye muhalefetse muhalefet de, sosyalist politikaysa politika da buradan geçiyor. Hangi eylem, iş yerinde bir islamcıyı dinin insanları böldüğünü, asıl problemin çalışan olmak olduğuna ikna etmek kadar önemli olabilir ki?

O halde baştaki sorumuzu cevaplandıralım: Bu odak çalışan sınıfın içindeki mücadele etmek isteyen sosyalistlerdir.